Unga fólkið, verðbólgan og vextirnir

Vísitölu neysluverðs er ætlað að endurspegla útgjöld heimilanna í landinu. Húsnæðiskostnaður er stór hluti þeirra útgjalda. Skýringin er væntanlega sú að hann endurspeglar útgjöld heimila vegna húsnæðis án þess að draga upp ranga mynd af verðbólgunni og hann er einnig inni í útreikningum verðtryggingarinnar. 

Það er því kúnstugt að hlýða á nýlegar og endurteknar yfirlýsingar ráðherra í ríkisstjórn Íslands um verðbólguna í landinu. Hún mælist nú 6 % en hún hefur verið yfir fimm prósentum frá því í desember 2021. Í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra í síðustu viku kom ítrekað fram í máli stjórnarliða að ef húsnæðiskostnaður væri ekki inni í vísitölu neysluverðs, þá væri verðbólgan „bara“ 3,6 %. Með þessum málflutningi er stuðningsfólk ríkisstjórnarinnar að tala gegn betri vitund, jafnvel að reyna að kasta ryki í augu almennings.

En fólk er ekki fífl og venjulegar vinnandi fjölskyldur sem greiða þurfa af húsnæðislánunum sínum um hver mánaðamót fara ekki varhluta af samspili verðbólgu og vaxtastigs. Stýrivextir hafa verið í 9,25 % í meira en heilt ár en voru 2 % í árslok 2021. Mjög margar fjölskyldur festu vextina á lánunum sínum tímabundið þegar þeir tóku að hækka í þeirri von að ríkisstjórnin næði tökum á ríkisfjármálunum í millitíðinni. Nú horfast þessar sömu fjölskyldur í augu við gríðarlega hækkun greiðslubyrðinnar, hjá sumum hækka afborganirnar um 100 %. Það sér hver maður að við þetta er ekki búandi.

Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar er orðið að sérstökum skatti á ungt fólk og barnafjölskyldur. Það er skattahækkun í formi ofurvaxta. Ríkið hefur af háu vaxtastigi þó nokkrar tekjur en getuleysi ríkisstjórnarinnar er nær algert. Ekki hefur verið staðið við fyrirætlanir um veitingu hlutdeildarlána og fjárfestar eru umsvifamiklir á húsnæðismarkaði. Enn er spurt: Hverra manna ertu, þegar ungt fólk reynir að komast inn á húsnæðismarkaðinn.

Hafi ríkisstjórnir Katrínar Jakobsdóttur og Bjarna Benediktssonar haft áhuga á því að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölu neysluverðs hafa þau haft til þess mýmörg tækifæri í tæplega tvö kjörtímabil. Það hefur ekki verið gert. Í júní 2020 var birt skýrsla sérfræðinga um aðferðafræði við útreikning vísitölu neysluverðs. Þar er ekki lagt til að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni þótt í skýrslunni séu gerðar athugasemdir við tæknileg atriði í útreikningi hennar. En samt er því gefið undir fótinn í ræðustól Alþingis. 

Ástæðu hárrar verðbólgu og vaxtastigs hér á landi er ekki að leita í samsetningu neysluvísitölunnar heldur í hagstjórnarmistökum síðustu ára. Kostnaður þeirra mistaka leggst ekki jafnt á fólkið í landinu því að í þessu efnahagsumhverfi eru ungt fólk skilið eftir á köldum klaka hárrar verðbólgu og vaxta.