Jómfrúrræða Viktors Stefáns

Virðulegur forseti. Það er einkar ánægjulegt að fá að standa hér í ræðupúlti hins háa Alþingis í fyrsta skipti og taka þátt í störfum þingsins. Sem sem hér stendur hefur fylgst með umræðum um fjárlagafrumvarpið þar sem farið hefur verið yfir forsendur og mikilvægi þess að fjárlög fái þá lýðræðislegu umfjöllun sem þeim ber.

Af fjárlögunum má ráða hvernig stjórnmálaflokkarnir koma stefnu sínum á framfæri og  hver forgangsröðun stjórnvalda er hverju sinni og hvaða gildi ráða för. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin ráði ferðinni hverju sinni höfum við sem samfélag komið upp okkur saman um ákveðin sáttmála og falið hinu opinberra að tryggja að ákveðnar grunnþarfir borgarana séu uppfylltar. Okkar kann að greina á um leiðir og hversu langt eiga að ganga í þessum efnum og um það snúast kosningar og ekki síður gildi einstakra stjórnmálaflokka. Ég aðhyllist hugmyndafræði þar sem tekjur ríkisins eru notaðar til að draga úr ójöfnuði og til að jafna stöðu einstaklinga innbyrðis. Í framlögðum fjárlögum hefur ríkisstjórnin kveðið á um starfsemi hins opinbera á komandi ári og því miður vantar töluvert upp á að ríkisstjórnin hafi gætt að samstöðu eða samábyrgð þannig að tekið hafi verið nægjanlegt tillit til hagsmuna þeirra sem lakast standa í samfélaginu. Þá er heldur ekki að sjá að fjármögnun þeirra kerfa sem eiga að tryggja grunnþarfir sé fullnægjandi.

Í heilbrigðisstefnu ríkisins til 2030 segir að heilbrigðiskerfið sé einn of hornsteinum samfélagsins – hluti af samfélagsáttmálanum. Um þetta erum við öll sammála, við höfum sem þjóð haft forsjá til að byggja upp opinbert heilbrigðiskerfi þannig að fjárhagur eða búseta einstaklinga stýri ekki för varðandi meðferð eða aðgengi að þjónustu. Til að þessi samfélagssáttmáli haldi er nauðsynlegt að tryggja fjármögnun kerfisins, fjármögnun sem tryggir ekki einungis að hægt sé að standa undir óbreyttum rekstri, heldur líka til að þróast og takast á við eðlilegar lýðfræðilegar breytingar og innleiða framfarir í meðferð sjúklinga.

Það er á tímum sem þessum - þegar heimsfaraldur geisar og álag á heilbrigðiskerfi landsins, þar sem auknar byrðar eru lagaðar á heilbrigðisstarfsfólk og þeim gert að vinna hraðar og afkasta meiru – sem mikilvægi samfélagssáttmálans skín hvað skærast.

Samkvæmt fjármálaætlun og fyrirliggjandi fjárlögum blasir hinsvegar við áframhaldandi vanfjármögnun heilbirgðiskerfisins.  Birtingarmynd sem kemur fram í undirmönnun, flótta fagfólks og lengri biðlistum. Þessi sjónarmið hafa verið reifuð í nefndaráliti háttvirts þingmanns Kristrúnar Frostadóttur fulltrúa Samfylkingarinnar – jafnarmannaflokks Íslands í fjárlaganefnd og vill ég taka sérstaklega undir þau sjónarmið sem þar koma fram og mikilvægi þess að fjárheimildir verði auknar til að tryggja almannaþjónustu í landinu. Slíkt myndi veita öllum þeim heilbrigðisstarfsmönnum sem lagt hafa mikið á sig sl. tvö ár stuðning og gefa þeim trú um að betri tíð sé í vændum.

Þá langar mig til að ræða heilbrigðisþjónustu í landsbyggðar kjördæmunum. Það er ánægjulegt að sjá að heilbrigðisstofnanir á Suðurlandi og Suðurnesjum fái auknar fjárheimildir og aukin verkefni, hinsvegar vantar mikið til að þetta mikla vaxtarsvæði hafi fengið nægilegar fjárheimildir á undanförnum árum til að hægt sé að veita þá grunn heilbirgðisþjónustu sem íbúar eiga rétt á. Þannig vantar verulega upp aðgengi að heilsugæslu og staðan þannig í dag að fleiri þúsund íbúar þurfa að sækja sér þjónustu heimilslækna á höfuðborgarsvæðinu. Þjónustu sem íbúar eiga rétt á að sækja í sinni heimabyggð.

Að lokum er rétt að nefna stöðu íþrótta- og æskulýðsstarfs í landinu – íslenska ríkið hefur staðfest með sérstökum fjárframlögum og nú í fjáraukalögum mikilvægi starfsins. Sá sem hér stendur hefur starfað í íþróttahreyfingunni um langt skeið og er því málið ekki óskylt. Ég þekki þannig vel af eigin reynslu hversu mikilvægi það er að börn og ungmenni geti stundað tómstundastarf við hæfi undir leiðsögn. Slíkt verður ekki dregið í efa, né þau góðu samfélagslegu áhrif sem slíkt starf hefur við forvarnir og sem fararnesti inn í framtíðina. Starf þetta er að stóru leyti unnið af sjálfboðaliðum sem því miður verður sífellt erfiðara að manna. Stuðningur hins opinbera við þetta starf er því afar mikilvægur. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir áframhaldandi stuðningi og er það miður. Í mínum huga er ljóst að áhrif faraldursins mun vara áfram á næsta ári og þau áhrif munu takmarka möguleika íþrótta- og æskulýðsfélaga til að afla tekna með fjáröflunum og hefðbundnu starfi.

Virðulegur forseti ég hefði talið að rétt að gera ráð fyrir því í fjárlögunum að félögin þurfi viðbótar fjármagn á næsta ári til að þau geti haldið áfram að reka það metnaðarfulla starf sem byggt hefur verið upp hérlendis á undanförnum áratugum. Starf sem þjóðin getur verið stolt af, starf sem þjappar samfélögum og þjóðinni allri saman reglulegu millibili. Nú má vera að meirihluti þings telji það heppilegra að taka slíka fjárveitingu í gegnum fjáraukalög líkt og samþykkt hefur verið á þessu þingi, þar sem 100 milljónum króna fara til íþrótta- og æskulýðsstarfs vegna tekjumissis. Upphæð sem reyndar nægir engan vegin til að bæta þær fjáraflanir sem gengið hafa úr skaftinu á þessu ári. En gott og vel, þetta eru fjármunir sem félagasamtökum munar um. Það er hins vegar þannig að fyrirsjáanleiki við þennan rekstur sem annan er mikilvægur og sakna ég þess að ekki liggi fyrir í upphafi árs að komið verði til móts við tjóns sem liggur fyrir að koma muni til á næsta ári.

Samkvæmt könnun UNICEF hafa um 17 % barna og ungmenna hérlendis ekki aðgengi að skipulögðu æskulýðsstarfi og það sem er áhyggjuefni er að það er einkum á barnmörgum heimilum, á heimilum þar sem atvinnuþátttaka er lág og á meðal barna og ungmenna sem búa með foreldrum í leiguhúsnæði þar sem þátttaka er hvað minnst. Það er því ánægjulegt að sjá í fjárlögum áframhald á sérstökum stuðningi við tekjulægri fjölskyldur og hafa að markmiði að jafna tækifæri þeirra sem eru tekjulægri til þátttöku í skipulögðu íþrótta- og tómstundastarfi. Styrkur sem nær til um 13 þúsund grunnskólabarna. Hins vegar er verra að sjá að nýtingarhlutfallið í nóvember var einungis um 50 % og því þarf að gera bragarbót í að upplýsa foreldra um þennan stuðning og óskandi að forsendur sem liggja fyrir í fjárlögum um 80 % nýtingu náist. Því það er einmitt þessi hópur þar sem fátækt kemur verst niður á, börn og ungmenni sem búa við aðstæður sem þau hafa enga stjórn á eða möguleika á að bæta úr.  

Að lokum vil ég nefna að ég sakna þess að sú góða tillaga sem Framsóknarflokkurinn kom fram með fyrir kosningar þess efnis að ríkið myndi styðja við frístundir barna með 60 þúsund krónur á ári verði ekki að veruleika. Reyndar hefði ég talið heppilegra að gera róttækar breytingar á barnabótakerfinu og hækka greiðslur til barnafjölskyldna. En úr því sem komið er ljóst að slíkar breytingar verða ekki gerðar hvað sem síðar verður. Það breytir því hinsvegar að ekki að tillaga um 60 þúsund krónur myndi auka möguleika barna og ungmenna við að stunda þær tómstundir sem þau kjósa.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að í framlögðu frumvarpi sjást ekki miklar breytingar á forgangsröðun frá síðasta kjörtímabili og er það miður. Ég vonast til að sjónarmið og gildi sem byggjast á jafnrétti og samstöðu hljóti meira vægi á komandi árum og okkur beri sú gæfa að hlúa að samfélagssáttmálanum sem hér hefur verið við lýði.